Hava fotoğraflarının çekimi nasıl yapılır

08.03.2017
A+
A-
Hava fotoğraflarının çekimi nasıl yapılır

HAVA FOTOĞRAFLARININ ÇEKİMİ

Uçakla fotoğraf çekimi suretiyle uygulaması fotogrametri yöntemine, deha önce, hava fotogrametrisi adı verildiği ifade edilmiştir. Hava fotogrametrisi yöntemi haritacılıkta standart bir harita yapım yöntemidir. Fotoğraflar genel olarak düşey konumda çekilirler. Yersel fotogrametride olduğu gibi buna da kimi zaman normal alım denir.

Hava fotoğraflarını yalnız harita harita üretimi için değil başka amaçlarla da kullanılır. Söz gelimi yer yüzeyinin yapısı, yada bitki örtüsü hakkında bilgi toplamak, bilgi sistemleri oluşturmak amacıyla da çekilir.Bu fotoğraflarda genellikle düşey fotoğraflardır.

Hava fotoğrafları üç tür olabilir: siyah /beyaz, doğal renk ve yapay renkli. Standart harita üretimi için çoğunlukla siyah/beyaz film kullanılmakla birlikte son yıllarda doğal renk hava   fotoğrafları ile de çalışılmaktadır. Özelikle renkli fotoğraflar siyah beyaz fotoğraflara tercih edilmektedir. Gerek yorumlama amacıyla hava fotoğrafları için ve gerek ise artı foto ürünü için renkli fotoğrafların, siyah beyaz benzerlerine göre birkaç yüz kat daha fazla bilgi taşıdıkları söylenebilir. Bu bölümde hava fotoğrafları ile ilgili germatik bağıntılar üzerinde durulacak, hava kameraları tanıtılacak ve fotoğraf çekiminin planlanması ve gerçekleştirilmesi irdelenecektir.

1.HAVA FOTOĞRAFLARI VE FOTOĞRAF ÖLÇEĞİ

Hava fotoğrafları kare biçimindedir. Ya dört köşesinde, yada kenar orta noktalarında çerçeve işaretleri bulunur. Bazen her iki birlikte sekiz adet çerçeve işareti vardır. Bu fotoğrafların kenarında ayrıca film ve resim numarası  odak (asal) uzaklığı, fotoğraf ölçeği, fotoğraf çekim tarihi ve saati gibi bilgilerde bulunur.

Düşey bir hava fotoğrafı, geometrik olarak, haritaya benzer. İçerik olarak, başka bir deyişle, üzerinde görülen bilgiler açısından elbette birbirinden çok farklıdır. Haritada yalnız seçilmiş ayrıntılar, soyutlanarak çizgi ve sembollerle gösterilmiştir. Diğerinde ise fotografik sistemin kaydettiği tüm ayrıntılar.bulunur.

Tam düşey bir fotoğraf haritaya benzetilirse, harita gibi bunda bir ölçeğinden söz edilebilir. Harita ölçeğine benzer şekilde fotoğraf ölçeğinde tanımlanabilir. d ve doğru parçasının uzunlukları, sıra ile analizdeki ve fotoğraftaki uzunluklarıdır. Harita ölçeği ile ilgili problemlerin çözümünde olduğu gibi burada da üç değişkenden ikisi verilmişse üçüncüsü kolayca bulunabilir. Uzunlukların aynı birimde alınması koşulu ile bu tür sorunları çözümünde bir güçlükle karşılaşılmaz. Ne var ki ölçek bulunmasında, ölçek yerine ölçeğin paydası ile çalışmak daha uygundur. bir hava fotoğrafının arazide kapattığı alan ise:

 

Buradaki Ş ve S, hava fotoğrafının bir kenarının arazideki karşılığı ile fotoğrafının bir kenarının uzunluğudur. Bugün kullanılan kameralarda S=23 cm’dir.daha önceki kuşak hava kameralarında S=18 cm idi.

Şekil 1 ‘de düşey bir hava fotoğrafı ile fotoğrafı ölçeği arasındaki ilişki gösterilmiştir.

  • Eşitliğinden ve şekil 1’den yazılabilir.

 

Burada C’ kameranın asal uzaklığı, h ise arazi düzeyinden itibaren uçuş yüksekliğidir. Hesaplamalar için Eşitliği kuşkusuz daha uygundur. Uçakların yüksekliği, genellikle deniz düzeyinden itibaren ölçülür. Yine Şekil 1 yardımı ile yazılabilir. H, deniz düzeyinden itibaren uçuş yüksekliği H ise arazi yüksekliğidir.

Buraya kadar arazinin tam, düz ve yatay olduğu varsayıldı şekil 2 de kolayca görüleceği gibi yükseklik farkları ölçeğin değişmesine neden olacaktır. Söz gelimi, şekil 2 deki p noktası dolayındaki ölçek katsayısı (payda) bir miktar farklı olacaktır.

Pratikte tam düşey fotoğraf çekilemez.kamera ekseni, düşey doğrultudan bir miktar sapar. Bu nedenle de, hava fotoğrafı için, fotoğrafın her yerinde aynı alan, homojen bir ölçekten söz edilemez.

Gerek yükseklik farkları ve gerekse fotoğraf eğiklikleri, haritalama gibi homojen bir ölçekten söz edilmesini engeller. Başka bir deyişle fotoğraf ölçekleri yaklaşık ölçeklerdir. Yada fotoğrafın belirli bölgeleri için değişmez ölçekler düşümü bellidir.

Ölçek açısından hava fotoğrafının haritalara göre diğer önemli bir farkı da ölçek paydalarındaki sayılardır. Bu sayılar harita ölçeklerinde 500,1000,2000,2500,5000 gibi yuvarlak sayılar oldukları halde fotoğraf ölçekleri herhangi bir sayı olabilir. Bununla birlikte hava fotoğraflarının çekim ve planlanması açısından bu sayılarda 6000,14000,18000 gibi yuvarlak sayılardır.

Haritalarda olduğu gibi, fotoğraflar üzerinde de uzunluklar ölçülerek ve ölçeğin paydası ile çarpılarak gerçek uzunluklar bulunabilir. Ancak yukarıdaki açıklamalar göstermektedir. Fotoğrafın tamamı, hatta belirli bir bölümlünü temsil edilebilecek bir ölçek değeri olmadığı için, böyle bir hesaplama böyle bir hesaplama biçimine güvenilemez. Nitekim haritacılık uygulaması açısından da böyle bir değerlendirme yöntemi düşünülünemez.

Özetle; hava fotoğrafının ölçeği, projenin planlanması ve gerçekleşmesi açısından önem taşır.bir hava fotoğrafının haritalardaki gibi, homojen ölçek söz konusu değildir. Bir tek özel durumda  homojen ölçekten söz edilebilir.amaç tam düz ve yatay fotoğraf ad tam düşey olarak çekilmişe geçerli ve güvenilir. Bir ölçekten söz edilebilir. Ve bu ölçekte 1/12540 gibi herhangi bir sayı olabilir. 

2.BİNDİRMELER BAZ VE KOLONLAR ARASI UZAKLIK

şekil 3- Hava fotoğraflarının çekimi

Hava fotoğrafları ilgili araziyi büsbütün örtecek şekilde ve sistematik bir biçimde çekilir. Birbirine paralel uçuş çizgilerini izleyen uçaktan belirli aralıklarla fotoğraflar çekilir. (şekil3)

Uçağın bir doğru çizgi boyunca boyunca çekmiş olduğu fotoğraflar topluluğuna kolon, birden fazla paralel kolonlardan oluşan fotoğraflar topluluğuna da blok denir. Komşu fotoğraflar birbirlerini örten olarak bölgelerine bindirme alanı, bu alanın miktarına bindirme oranı denir.Bindirme oranları (%) ile ifade edilir. Bir kolonda ard arda gelen iki fotoğrafın ortak alanına boyuna bindirmeye ileri bindirme denir. Yan yana iki kolonun ortak alanında enine bindirme yada yan bindirme adı verilir. P ile gösterilen boyuna bindirme oranı şekil 3 ‘ten görüleceği gibi B uzaklığı ile q yan bindirme oranı da A uzaklığı ile yakından ilgilidir. B, baz uzaklığı, A ise kolonlar arası uzaklıktır.

B baz uzaklığına karşılık gelen, fotoğraf üzerindeki b uzaklığı için   b=s(1-p) yazılabilir. Eşitliğin her iki tarafı Mr ile çarpılırsa                           B=MrS(1-p) elde edilir.

Buradaki p boyuna bindirme oranı, p=%80 ise p=0,80 olarak alınacaktır

Şekil4’ten ,  (8) ve (9) eşitliğine benzer şekilde, B yerine A, p yerine q yazarak aşağıdaki bağıntılar elde edilir.

a=(1-q)            (10)

A=MrS(1-q)    (11)

Boyuna ve enine bindirme oranları, uygun olarak seçilir. Standart harita üretiminde  p=%60=0,60         q=%20=0,20-0,30 olarak alınır.

Şekil 4-Baz boyuna bindirme ilişkisi

Bir çift fotoğrafın bindirme oranı istenirse, şekil 4’ün üst kısmında gösterildiği şekilde, ortak görüntüler çalıştırılır ve ortak alanın dışında kalan b uzaklığı ölçülür.

Buradan

P=1-    (12)

eşitliğinden bindirme oranı bulunur.

Şekil.5 Fotoğraf bazı

İki fotoğraf arasında bir miktar dönüklük varsa, Şekil 5’te gösterildiği gibi, ya iki fotoğrafın orta noktaları arasındaki uzaklık ölçülür. Yada bindirme alanındaki b1 veb2 uzaklıkları ölçülerek ortalaması alınır: b=1/2  (b1+b2).bir kolondaki fotoğraf ayısı , kolon uzunluğu lb yardımı ile şu bağıntı ile bulunabilir.nr =+1         (13)

3.MODEL ALANI VE MODEL SAYISI

Aynı kolonda çekilmiş ve ortak alanı bulunan iki fotoğrafın ortak alanına stereo model alanı, yada kısaca model alanı denir.bir kolondaki kolon sayısı da

nm=nr-1=                   (14) 

dır. Bir proje alanında ki kolon sayısı ise, alanın uçuş doğrultusuna dik alanı da kenarına ve kolonlar arasına A uzaklığına bağlı olarak şu bağıntı ile bulunabilir.

nk=     (15)

Proje alanı düzgün bir dikdörtgen biçiminde ise bloktaki model sayısı

Nm=nk.nm        (16)

İle bulunabilir. Proje alanı birden fazla düzgün bloklara ayrılıyorsa model sayısı bu şekilde bulunabilir. Bloktaki fotoğraf sayısı da

Nr=nk.nr=Nm+nk               (17)

Proje alanı genellikle düzgün bir yapı göstermez. Toplam model ve fotoğraf sayıları, daha kolay bir biçimde, bulunabilir. Bunun için net model alanı bulunmalıdır.

Net model alanı , boyuna ve enine bindirmeler dikkate alınarak bulunabilir.(Şekil.6). bu alanın kısa kenarı baz uzunluğuna, uzun kenarı da kolonlar arası uzaklığa eşittir. Öyleyse net model alanı

Fm=A.B                      (18)

veya

Fm=M2rS2 (1-p) (1-q)       (19)

Net model alan yardımı ile proje alanı F olan bir alandaki toplam model sayısı

Nm=

eşitliği ile buluna bilir.

Şekil:6- net model alanı

4.BAZ / YÜKSEKLİK ORANI

Stereoskopik görüş ile ilgili 5. bölümde belirtildiği gibi kroki  görme 15 cm den başlar belirli bir uzaklığa kadar devam eder. Uzaklaştıkça derinlik netliği de azalır. Göz bazı sabit olduğuna göre baz/uzaklık oranı nesne uzaklaştıkça küçülür. Başka bir deyişle, yakınsama açısının doğrudan bir fonksiyonu olan oran küçüldükçe derinlik duyarlılığı da azalır. Hava fotoğraf metrisinde de benzer oran kurulabilir. Ve bu oran stereaki ölçmelerin (yüksekliğim) duyarlılığı için kullanılabilir. Hava fotoğraf metrisinde ki buna karşılık gelen oran baz yükseklik oranıdır. Buradaki yükseklik doğal olarak araziden itibaren uçuş yüksekliğidir.

(5) ve (9) bağıntıları ile Baz / Yükseklik oranı için aşağıdaki bağıntı elde edilir.= (1-p) (21)   fotoğraf boyutu s nin sabit olduğu var sayılırsa , b/h  oranı c ve p ile ters orantılıdır. Bu oranın büyük olması c ve p nin küçük olması anlamına gelmektedir.

S=23 cm olursa, c=30 cm , c=15 cm ve c=8,5 cm için b/h oranı sıra ile, yaklaşık olarak,1/3 , 2/3 , 3/3 olduğu görülür. Hava fotogrametrisin de, standart harita üretimi uygulamaları için bu oranı 1/3  B/h  4/3 oranıdır.

  1. GÖRÜNTÜ (RESİM) YÜRÜMESİ

Arka arkaya iki fotoğraf çekimi arasındaki Δt süresi uçağın V hızına ve B baz uzaklığına bağlı olarak

Δt=               (22)

dir. Hesaplanan baz uzaklığına karşılık gelen Δt süresi ile fotoğraflar çekilirse, tasarlanan boyuna bindirme oranı sağlanır. Ancak pratikte bindirme düzenleyicisi vb. bir amaç ile istenilen bindirme otomatik olarak bağlanır. Bu nedenle arka arkaya iki fotoğraf çekiminin arasındaki Δt süresinin hesaplanması gerekli değildir. at poz süresi, yada aydınlatma süresi, objektif’in açıldığı ve filmin duyarlılığı ile ilgilidir. Objektif’in açık kalma süresince ancak hareket edeceği için resim yürümesi denen olay meydana gelir.   Nesne uzatma noktalarına karşılık fotoğrafta çizgiler oluşur. Bu da görüntünün netliğinin bozulması anlamına gelir.

ds  görüntü yada resim yürümesi

ds=  V dt      (23) ile hesaplanabilir.

(23) eşitliği, görüntü yürümesinin uçak hızı, poz süresi ve fotoğraf ölçeği ile doğru orantılı olduğunu göstermektedir. Bunun olabildiğince küçük tutulabilmesi için bu değişkenlerin de küçük tutulması gerekir. Oysa uçağın hızını ve poz süresini, belirli bir değerin altına düşürmek olası değildir.bu nedenle büyük ölçekli fotoğraf çekilemez.  Söz gelimi 1/5000 fotoğraf ölçeğinde, 1/500 saniyelik bir poz süresi  ile uçak hızı  200 km/saat iken 22 mikronluk bir görüntü yürümesi oluşur.uçak hızı 100 km / saat olsa bile bu sayı 11 mikrondur. Fotoğraf ölçeğinin 1/20000 olması durumun da aynı poz süresi ve uçak hızları ile oluşacak görüntü yürümesi değerleri ise 6 ve 3 mikrondur.

Bu görüntü yürümesini yok etmek için,  hava kameraların da şekil.7 de gösterildiği biçim de, filmi uygun miktarda ileriye hareket ettirerek düzeltme olanakları bulunur. Pozlama sırasında film de uygun bir miktarda ileriye kayar. Böylece noktaya karşı yine bir nokta görüntü elde edilir.

Şekil 7 Görüntü yürümesini giderici kamera düzeni

  1. Görüntü yürümesi, yalnız uçağın hızı nedeniyle oluşmaz. Pozlama sırasında, uçaktaki hız değişimi nedeniyle kameranın da bir miktar hareket etmesinden dolayı da görüntü yürümesi oluşur. Sözgelimi, izdüşüm merkezinde saniyede 1 gradlık dönme hareketi asal nokta dolayında 1/dd .c.dt kadarlık  görüntü yürümesine neden olur. Buda 15 cm odak uzaklıklı kamerada ve 1/500 sn poz süresinde 4.5 mikron karşılık gelir. Fotoğrafın  köşelerinde ise bu yürüme 6.5-7 mikron dolayındadır. 30 cm odak uzaklığında ise asal nokta dolayında 9 mikron, fotoğrafın köşelerinde ise 13 mikronluk bir görüntü yürümesi oluşturur. Bu tür görüntü yürümesi için yapılacak bir şey yoktur. Özetle; görüntü yürümesini giderici kamera düzeni yalnız uçağın ileri hareketi nedeni ile ortaya çıkan ötelemeyi gidermektedir.p noktasına karşı oluşan ds doğru parçası
  2. filmin Vf hızı ile ileri hareket ettirilmesi durumu
  1. HAVA KAMERALARI

Hava kameraları her şeyden önce metrik kameralardır. Bunlara ölçü kameraları da denir. Bunların başlıca özelliği de daha önceki optik temeller bölümünde belirtildiği gibi iç yöneltme elemanları bilinir.

Hava kameralarının objektifleri, çok sayıda mercekten oluşan bir sistemdir. Bunlar hatasız sayılabilecek niteliktedir. İzdüşüm merkezinden geçen sapmadan fotoğraf düzlemine ulaşır. Modern hava kameralarında kamera distorsiyon hatası 5 mikrondan daha küçüktür.

Hava kameralarında fotoğraf düzleminde genellikle bir film bulunur. Bindirme düzenleyicisiyle birlikte bir hava kamerasının gövdesinin üzerindeki rulo halindeki filmin bulunduğu kasettir. Hava filmleri 25 cm genişliğinde ve 60 m yada 120 m uzunluğundadır.

Hava kameralarının diğer önemli bir özelliği de hızlı ve otomatik biçimde arka arkaya fotoğraf çekebilmesidir. Sözgelimi saatte 150 km hızla gidebilen bir uçakla 400 m  aralıklarla (baz uzaklığı) fotoğraf çekmek istenirse, yaklaşık her 10 sn bir fotoğraf çekilecektir demektir. Bu kadarlık bir süre içinde pozlanan filmin sarılması, yeni filmin tam düz hale getirilmesi, arzu edilen bindirmeye karşılık gelecek şekilde uygun zaman arlığında ve istenen poz süresi kadar kısa bir süre objektifin açılması gerekmektedir.

Poz süresinin kısa olması gerekir. Bunu sağlamak için hava kameralarında merkezsel obtratörler  kullanılır. Işığın geçip geçmemesini sağlayarak bir tür perde görevi yapan bu obtratörler sürekli olarak dönen çevrelerinde boşluklar bulunan plaklardan oluşur. Dönme sırasında belirli aralıklarda bu boşluklar karşı karşıya gelir ve objektif önünde ışığın geçmesini sağlayan bir boşluk meydana getirir. Bu tür obtratörler ile 1/100-1/3000 sn’lik poz süreleriyle fotoğraf çekmek mümkündür.

Filmin tam düzlem durumuna getirilmesi, arkasında bulunan bir düzlem plakaya basınçla filmin bastırılması suretiyle yada arkasındaki havanın emilerek yine plakaya basılmasıyla sağlanır.

Uçuş yüksekliğine ve hızına bağlı olarak istenen boyuna bindirme özel bindirme düzenleyici ile sağlanır. Bindirme düzenleyicisiyle birlikte bir hava kamerası düzeneğinde bir firmanın geliştirdiği intervalometre adını verilen alet bulunur. Bu özel alette bir kameradır. Esas kamera ile bağlantılı olarak çalışır. Bu kameranın fotoğraf düzleminde bir buzlu cam bulunur. Ekran görevi yapan bu cam üzerinde uçağın üzerinde uçtuğu arazi görüntülenir. Bu  ekranda arazi gözetlemek ve izlemek mümkündür. Bu kameranın içinde bulunan ve istenilen hızda sürekli döndürülebilen, merdiven biçimindeki nesnenin görüntüsü de aynı ekran üzerine izdüşürülmüştür. Merdiven biçimindeki nesnenin dönüş hızı ayarlanabilir. Bu hız, ekranda izlenen arazinin akış hızına uydurulabilir. Bu sağlanırsa, bu yapay nesne de bir arazi nesnesi gibi algılanır. Bu düzenleme sayesinde arazinin ekranda akan hızı ölçülebilir. Ya da bir fotoğraf kenarı boyu yol alındığında bu düzenleyiciden bir sinyal alınabilir. Sözgelimi fotoğrafın bir kenarının yarısı kadar yol alındığında, düzenleyiciden esas kameraya gönderilecek bir sinyalle fotoğraflar çekilir. % 50 boyuna bindirme sağlanır. Benzer şekilde fotoğrafın bir kenarının onda biri, onda ikisi, onda üçü ve onda dördü aralıklarla fotoğraf çekimi komutları da gönderilebilir. Bu aralıklar ise sırayla % 90, % 80, % 70 ve % 60 boyuna bindirmeleri karşılık gelir. Böyle bir düzenleme ile bu özel kameradan esas kameraya istenilen bindirmeye karşılık gelecek şekilde obtratörler açılmış komutları gönderilir.

Kameralar uçağı bir askı düzeni ile yerleştirilir. Bu düzen uçağın titreşimlerini mümkün olduğu kadar söndürülür biçim de kameraya iletir. Kamera eksenin alabildiğince düşey konumda olması da, yine bu askı düzeni ile serbest fakat yavaş salınım yaparak sağlanır. Fotoğraf düzleminin yataylığını sağlamak için ayrıca ayak vidaları ve düzeçler bulunur.

  1. HAVA KAMERALARININ SINIFLANDIRILMASI

Şekil.12 Kamera açıklık açıları

Hava kameraları, fotoğraf boyutları ve asal uzaklığı arasındaki orana göre sınıflandırılır. Bu oran ile yakından ilgili a ve W açıları kamera açıklığı olarak adlandırılır. Bu açının büyük olması kameranın  daha geniş açılı olması anlamına gelir.

a açıklığı 60 derece dolayında olan kameralar, fotogrametri grafiği uzun yıllardır kullanılmakta olan kameralar olduğu için bunlara normal açıklıklı yada normal açılı kameralar denir. Daha sonraları üretilen ve açıklığı 90 derece dolayında olan kameralara da geniş açılı kameralar denir. Diğer kameralar ise  çizelgede gösterilmiştir.

Çeşitli açılardan kameralar karşılaştırılabilir. Söz gelimi ekonomik açıdan karşılaştırılırsa, şekil 13 (a) dan görüleceği gibi kamera açısı büyüdükçe bir fotoğrafın arazide kapattığı alan genişlemektedir. Alanlar arasındaki oran; F1 / F2 = (C2 / C1)2 dir. Böylece belirli bir proje alanı da fotoğraf ve modelle kapatılabilecektir. Dolayısıyla ekonomi sağlanacaktır. Geniş ve çok geniş açılı kamera ile çalışmanın ekonomi sağlayacağını söyleyebiliriz.

Diğer yandan, farklı kameralarıyla da aynı ölçekte fotoğraf çekildiği düşünülürse, şekil 13 (b) de gösterildiği gibi uçuş yükseklikleri ve asal uzaklık arasında h1 / h2 = C1 / C2 bağıntısı oluşmaktadır. Fotoğraf ölçeğinin verilmesi durumunda özellikle çok küçük yada çok büyük ölçekler uçuş yükseklikleri için max ve min sınırlar bazı  kamera kullanımına bir engel oluşturur.

Kameraların karşılaştırılmasında diğer bir bakış açısı da B / h oranı yada stereoskopik ölçmelerin doğrulu ile ilgilidir. (21) eşitliği geniş çok geniş açılı kameralarla yükseklik doğruluğunun sağlanabileceğini göstermektedir.

Başka özelliklerse söylenebilir: Geniş ve çok geniş açılı kameralarda fotoğrafta çıkmayan ölü alanlar fazladır. Tek tek fotoğrafların değerlendirilmesi söz konusu ise normal açılı, hatta dar açılı kameralar tercih edilir. Bu benzeri nedenler ile birbirinden farklı açıklığı olan harita kameraları geliştirilmiş ve uygulamada kullanılmaktadır.

  1. UÇAKLAR VE YARDIMCI SİSTEMLER

Fotogrametride kullanılan uçakların özellikleri şunlardır:

  • İleriye, yanlara ve aşağıya iyi bir görüş sağlamalıdır.
  • Değişik hızlarda uçabilmeli sözgelimi 150-300 km/h
  • Yakıt ikmali yapmadan en az 4 saat olabilirse 6-7 saat havada kalabilmeli
  • Deniz düzeyinden itibaren kolayca 7000-8000 metre yüksekliğe çıkabilmelidir.
  • Kısa pistlere kolayca yapabilmeli ve kalkışta kısa pistte olabilmeli
  • Ağırlık merkezinin tam altında kamera için bir delik bulunmalı
  • Uçak içinde 3-4 kişinin rahatlıkla çalışabileceği bir kabin bulunmalı

Uçuş ekibi 3 kişiden oluşur: pilot, navigatör ve fotoğrafçı. Navigatör, uçuşun planlandığı şekilde yapılmasını sağlayan kişidir.

Uçuşun, planladığı şekilde yapılmasını sağlamak için navigasyon dürbünü kullanılır. Bu dürbünün kullanılmasın ile ileriye ve yanlara geniş bir görüş sağlanır.

Son yıllarda fotogrametri uçakları GPS donanımı ile donatılmıştır. Bu sistem iki amaçlı olarak kullanılmaktadır. Navigasyon amaçlı GPS de sayısal olarak hazırlanan uçuş çizgilerinden olan sapmalar bir ekranda görüntülenerek planlanan şekilde uçuşun gerçekleştirilmesi kolaylaşmaktadır. GPS sisteminin diğer bir kullanımını da kinematik GPS dır. Bu sistem ile de fotoğraf çekim noktalarının (izdüşüm merkezleri) XYZ0 koordinatları dm doğruluğunda elde edilebilmektedir. Dış yöneltme elemanlarının yarısının fotoğraf çekimi sırasında belirlenmesi, daha sonraki fotogrametrik çalışmaları kolaylaştırılır.

  1. UÇUŞ PLANLARI 

Fotoğraf çekimi uçuşları, daha önce hazırlanacak bir plana göre yapılır. Planlama soncunda uçuş çizgileri uçuş yükseklikleri proje alanının uygun ölçekli harita üzerine çizilir ve ilgili bilgiler kaydedilir.

Uçuş planının yapılabilmesi için önce kamera ve fotoğraf ölçeğinin belirlenmesi gerekir. Bu iki parametrede çekilecek fotoğrafın amacına göre belirlenir. Kırsal alandaki harita üretim projelerinde topografik harita üretiminde geniş ve çok geniş açılı kameralar tercih edilir. Meskun alanda normal açılı kameraların kullanılması daha uygundur.

Fotoğraf ölçeği ise; hava fotoğrafın kullanılma amacına, değerlendirme yöntemine ve öngörülen doğruluk derecesine bağlı olarak seçilir. İlke olarak tüm isteklere cevap verecek en küçük fotoğraf ölçeği alınır. Daha az sayıda fotoğraf ve model oluşacağı için ölçeğin olabildiğince küçük seçilmesi ekonomi sağlar.

Foto-yorumlama amacı ile çekilecek fotoğraflarda yorum konusu fotoğraf ayrıntılarının tanınabilmesi fotoğraf ölçeğinin küçük olmasını engeller. Benzer şekilde ölçü konusu ayrıntıların, diğer haritaya aktarılacak bilgilerin tanınabilmesi de stereo değerlendirmesi amaçlı fotoğraf çekiminde de fotoğraf ölçeğine sınır getirir.

Klasik fotogrametrik harita üretimi amacı ile çekilen fotoğrafların ölçekleri ile harita ölçekleri arasında pratikte

Mr = 200 (mk)1/2                   (24)

Bağıntısından yaralanılır. Mr harita ölçeğinin paydasıdır. Çeşitli harita ölçekleri için (24) bağıntısında bulunan fotoğraf ölçekleri ve fotoğraftan haritaya büyütme oranları çizelge 2 de verilmiştir.

Fotoğraf ölçeklerinin belirlenmesinde şu faktörlerde rol oynar: model pafta ilişkisi, alışkanlıklar, daha önceki uygulamalar, sözleşmeler ve yöneltmelikler.

Uçuş doğrultusunun seçiminde de şu faktörler göz önünde tutulur:

  • Arazinin engebe durumu
  • Proje alanın konumu; sözgelimi deniz kenarında oluşur, komşu ülkenin sınırlarını yakın oluşu gibi
  • Proje alanının biçimi; sözgelimi yol etüdü vb. bir çalışma yapılacaksa geçki boyunca fotoğraf çekilecektir.
  • Önceden belirlenebiliyorsa proje alanındaki fotoğraf çekim zamanındaki egemen rüzgarlar

Tersine bir engel yoksa, uçuş çizgileri kuzey-güney yada doğu-batı yönünde paralel çizgiler biçiminde oluşur. Uçuş çizgileri yönünde arazi düzgün bir biçimde yükseliyorsa, uçuş çizgilerinin yükseklikleri de basamak basamak arttırılabilir yada azaltılabilir.

Fotoğraf çekiminde, ileri bindirme oranı klasik harita üretiminde %60 dır. Yan bindirme oranı ise %20, %25, %30 gibi herhangi bir oran alınabilir. Uçuş çizgilerinin pafta orta eksenleri ile çakıştırarak, paftaların min modelle kapatılması ilkesi uygulanacaksa, yan bindirme oranları %20-30 arasında herhangi bir değer alacak şekilde yaklaşık bir fotoğraf ölçeği seçilir.

10.FOTOĞRAF ÇEKİMİ

Hava fotoğraflarının çekimi için aşağıdaki koşulların olması gerekir :

1.Bulutsuz ve güneşli bir hava olması gerekir

2.Kar örtüsü olmaması gerekir. Geniş yapraklı ağaçların çok yoğun olduğu  alanlarda,yaprakların oluşmadığı yada döküldüğü mevsimlerde çekim yapılmalıdır

3.Güneşin yükseklik açısı 30° den büyük olmalıdır

Son koşul,yer yüzeyi ve üzerindeki olgulardan gelecek ışık ışınlarının belirli bir düzeyde olması açısından önemlidir.Başka bir deyişle üzerinde çalışılacak fotoğrafların yeterince kontrastlı olması sağlanmalıdır.Araştırmalar,güneşin yükseklik açısının 60° olması durumundaki aydınlanma 100 olarak alınırsa,30° ‘ lik güneş yüksekliğinde bu aydınlanmanın 40 birim ,25° lik yükseklikte ise 30 birim dolaylarında olacağını göstermiştir.

Güneşin yükseklik açısı da,bilindiği gibi güneşin denklinasyonuna ve sapma açısına(yada yerel zamana) bağlıdır.Buda uçuşun uygun mevsim ve saatlerde yapılması anlamına gelir.

Daha önce belirtildiği gibi fotoğraf çekiminde üç kişi çalışmaktadır: pilot, rasıt ve fotoğrafçı. Pilotun görevi , daha önce uçuş planı ile sağlanan yükseklikte yatay olarak ve bir doğru çizgiyi izleyecek şekilde uçağı yönetmektir. Hava halleri dolayısıyla ortaya çıkabilecek sallanmalara olabildiğince engel olmaktır.

Uçuş doğrultusunun başlangıç ve sonları rasıt tarafından pilota gösterilir. Rasıtın görüş alanı nadir noktasından ufka kadardır. Bu geniş görüş alanı bir navigasyon dürbünü ile de sağlanır. Rasıt, uçuş planlarının üzerinde çizildiği harita ile araziyi karşılaştırarak uçuş doğrultusunu bulur. Bu doğrultuyuda sürekli izleyerek sapmaları pilota bildirerek gerekli düzeltmeleri sağlar. GPS desteği ile bu sorun daha kolayca çözülür bu durumu pilot önündeki bir ekrandan uçuş çizgisinden olan sapmaları izler.

Şekil.14 Rüzgar etkisinin giderilmesi için uçuş doğrultusunun düzeltilmesi

Kamera operatörü (fotoğrafçı), bindirme düzenleyicisi yada aynı görevi yapan başka bir aletten kamerayı sürekli kontrol eder. Kamera yataylanmalıdır, fotoğrafın kenarını uçuş doğrultusuna paralel tutar. Rüzgarın etkisiyle, hiçbir önlem alınmazsa gerçekleşen uçuş çizgisi, planlamalara göre bir miktar sapacaktır (şekil 14 a). Uçağın boyuna ekseni bu sapma açısı α kadar döndürülürken kamerada kendi ekseni çevresinde, ters yönde α kadar döndürülerek fotoğraf kenarları planlanan uçuş çizgilerine paralel duruma getirilmiş olur (şekil 14 b). Böylece uçağın başı, rüzgar yönüne doğru uygun bir miktar döndürüldüğü için gerçekleşen uçuş çizgisi planlanan uçuş çizgisi ile çakışmış olur. Diğer yandan fotoğraf kenarları da uçuş çizgisine paralel olacak şekilde kamera döndürüldüğü için bindirmeler planlanan biçimde düzenli olur.

Ülkemizde hava fotoğrafları çeken iki kurum bulunmaktadır:

TKGM ve HGK.bunların tam teşekküllü uçuş donanımları, kameraları bulunmaktadır.ayrıca bir özel şirkette hava fotoğrafları çekmektedir. Uçuş mevsimi, ülkemizde 15  Nisan-15 Ekim olarak kabul edilir.

  1. EĞİK FOTOĞRAFLAR

Ayak ucu (Nadir) uzaklığı da denilebilecek γ açısı, 5 grad dan büyük olan fotoğraflara eğik fotoğraf denir. Kimi durumlarda eğik fotoğraflarda çekilebilir.Bu bölümde eğik  fotoğraflardaki ölçek sorunu incelecek ve ölçeğin yönle birlikte değişmediği özel bir nokta tanımlanacaktır.

Düşey fotoğraflarda yaklaşıkta olsa bir ölçekten söz edilebilir. Oysa eğik fotoğraflarda ölçek nadir uzaklığına ve fotoğraftaki konumuna göre değişir.

Şekil 15 yardımı ile,  noktasındaki fotoğraf ölçeği

(25)  dir.Burada  d=t.cos    (26)  dir.  t ise  t=(27)

Şekil.15 Eğik fotoğrafdır.(26) ve (27) nin göz önünde tutulması ile (25) için elde edilir. Bu ölçek yalnız P den geçen ve fotoğraf düzlemine paralel olan arazi doğrusuna karşılık gelen ve   noktasından geçen fotoğraf yatayı için geçerlidir.  noktasından geçen başka doğru için ölçek daha küçüktür.  noktasından geçen yatay doğruya   doğrusundan çizilen dik doğru üzerinde bu ölçek minimum değerini alır.

M ile gösterilecek bu minimum ölçek de  M=() olur. ve  ye eğik fotoğrafların asal ölçeği denir.

noktasından geçen yatay doğruya   noktasından çizilen dik  noktasından da geçer.bu doğrulara karşılık gelen arazi doğruları ise birbirine dik değildir.daha genel bir söyleyişle; fotoğraf üzerinde birbirine dik olan iki doğru arazide birbirine dik değildir.açılar değişikliğe/deformasyona uğramaktadır.öyle bir F noktası bulunabilir ki tepesi bu noktada bulunan açılar fotoğrafta ve arazide birbirine eşit olsun.böyle bir nokta varsa,bu noktada her yöndeki ölçeklerde aynı olacak demektir.ditelim,(28) ve (29) ‘da asal ölçeklerin bu noktada aynı olması gerekir:

==(30) bu koşul ise =1(31) = -tan(32) T= – (33)

sonucunu vermektedir. Öyleyse açıların değişikliğe uğramadığı nokta ON düşey doğrultu ile OH kamera ekseninin arasındaki açının,açı ortayı  üzerindedir (şekil 16). Bu noktaya fokal nokta denir.Fokal noktanın asal noktadan uzaklığı,

= c.tan dir.Bu noktadaki fotoğraf ölçeği ded
Şekil16 Fokal nokta

12.UYGULAMALAR , SAYISAL ÖRNEKLER

1.Bir harita yardımı ile hava fotoğrafının ölçeğinin bulunması:

Bir hava fotoğrafının ölçeğinin bulunabilmesi için,harita üzerinde ve hava fotoğrafında iyi tanınabilen uzunluklar ölçülmüş ve aşağıdaki değerler bulunmuştur.

 

Hava fotoğrafı                Harita(1/5000)

4,6 cm                            14,5 cm

4,2 cm                            13,0 cm

5,5 cm                            17,7 cm

6,2 cm                            19,3 cm

 

Bu hava fotoğrafının ölçeğinin paydası :  5000 dir.

 

Bu şekilde elde edilecek ölçek paydalarının aritmetik ortalaması alınabilir:

(15761+15476+16091+15565)15700

1/15700

Dört uzunluktan hesaplanan ölçek katsayıları birbirinden farklı çıkmaktadır . Çünkü,olasılıkla fotoğraf tam düşey çekilememiştir.Diğer yandan arazideki yükseklik farkları da ölçeğin farklı çıkmasına neden olacaktır.Ayrıca yapılan uzunluk ölçmeleri,bilindiği gibi,bir miktar ölçü hataları içerir.

Bu hava fotoğraflarının arkasında ölçeğin 1/16000 olduğu da yazılı olabilir.Ama kullanıcı,örneğin bir jeolog bu ölçeği denetlemek isteyebilir.Hatta daha gerçekçi bir ölçek değeri bulmak isteyebilir.Fotoğrafın dört köşesinde seçilecek uzunluklar,hem eğiklik etkisini bir ölçüde giderecektir ve hem de tüm fotoğraf alanında kullanılabilecek bir ölçek bulunabilecektir.

 

  1. Uçuş yüksekliği ve fotoğraf ölçeği,bir fotoğrafın arazide örttüğü alan:

Yerden yüksekliği 253 km olan bir yapay uydudaki (uzay mekiği) bir hava kamerası ile çekilen düşey bir fotoğrafın ölçeğinin bulunması ve bu fotoğrafın yer yüzeyinde ne kadarlık bir alanı kapattığının hesaplanması:  Verilenler :Kamera asal uzaklığı= c=30,5 cm , fotoğraf boyutları= 23 cm 23 cm

(5) eşitliğine göre

dir. Yaklaşık ölçek

=1/=1/830000

fotoğrafın bir kenarı

830000190000 m=190 km

olarak bulunur.Öyleyse arazide

190 km  190 km =36100 ’lik bir alanı kapatır.

 

  1. Fotoğraf ölçeği biliniyorken,araziden ve denizden itibaren uçuş yüksekliğinin bulunması:

Denizden yüksekliği 650 m olan bir proje alanında,15/23 lük bir kamera ile 1/14000 ölçeğinde fotoğraf çekilecek olsun.Araziden ve deniz yüzeyinden uçuş yüksekliği bulunmak istensin.

(5) ve (6) formüllerinden

h=.c =14000 . 0,15 =2100 m

H=h+=2100+650=2750 m

H=2750 m=9022 ft elde edilir.

4.Yükseklik farlarının ölçeğe etkisi:

15/23’lük bir kamera ile çekilen 16000 ölçekli fotoğraflarda,ortalama araziden 120 m lik bir yükseklik farkı ölçeğin ne kadar değişmesine neden olur?

 

h=.c=16000 . 0,15 =2400 m

olduğuna göre (7) eşitliğinden

 

-=16000-=15200

bulunur.

  1. Baz uzunluğu,kolondaki model ve fotoğraf sayılarının bulunması:

Bir yol geçkisi etüdü yapmak amacı ile 100 km uzunluğundaki bir alanın 15/23’lük hava kamerası ile 1/12000 ölçekli ve %60 boyuna bindirmeli fotoğraflar çekilecektir.Baz uzunluğunu,model ve fotoğraf sayılarını bulunuz.

(9) no’ lu  formüle göre

B=.S(1-p)=12000 . 0,23 . (1-0,60) = 1104 m ,

(13) eşitliğine göre de

=+1 = 92 fotoğraf

bulunur.Toplam 91 model,92 fotoğraf oluşacaktır.

 

  1. Paralel kolonlar arası uzaklığın hesabı:

30/23’lük bir kamera ile çekilecek 1/4000 ölçekli yan oranı da %30 olacağına göre paralel kolonlar arasındaki A uzaklığını hesaplayınız.

(11) eşitliğine göre

A=.S(1-q)=4000 . 0,23(1-0,30)=644 m

bulunur.

  1. Net model alanı hesabı:

30/23’lük bir kamera ile çekilecek 1/4000 ölçekli fotoğraflarda,ileri bindirme oranı %60,yan bindirme oranı da %30 olduğuna göre ,hektar biriminde ,net model alnı ,boyu eninin iki katı olan bir alan olması için yan bindirme oranı ne kadar olmalıdır?

B=.S(1-p)=4000 . 0,23 . (1-0,60)=368 m

A=.S(1-q)=4000 . 0,23 . (1-0,30)=644 m

=A . B= 23,7 ha

(8) ve (10) eşitliklerinden

a=S(1-q)

1-q =2-2p ,

b=S(1-p)               q=2p-1=0,2

Öyleyse,yan bindirme oranı %20 olarak alınırsa modelin uzun kenarı olan a , baz uzaklığının iki katı olacaktır:

a = 2b

  1. Bindirmenin fotoğraflardan hesaplanması: Fotoğraflardaki ortak görüntüler çakıştırıldıktan sonra söz gelimi yanda gösterilen ölçüler yapılmışsa

(8) ve (10) formüllerinden

p=1-= 1- =0,59= %60

q=1-=1-=0,33 =%33

bulunur.

  1. Düzgün proje alanlarında, kolon ve toplam model sayılarının bulunması:

Sözgelimi , yanda boyutları gösterilen alanda, 1/4000 ölçekli hava fotoğrafları   çekilmek istensin. Boyuna bindirme %60 yan bindirme oranı da %30 olsun. Uçuş yönü D-B olacak şekilde,kolon sayısını ve her kolondaki Model sayısını bulunuz.Uçuş yönü K-G olması durumunda bu sayılar ne olur?

  1. problemde,1/4000 fotoğraf ölçeği için B=368 m, A=644 m olarak bulunmuştu.(14) ve (15) formüllerine göre;

=/B =10000/368 = 27,2  28 model

=/A =7000/644   =10,9   11 kolon

bulunur.Toplam model sayısı ise,2811 =308 model

Uçuş K-G doğrultusunda yapılırsa ,

=7000/368 =19 model

=10000/644=15,5 kolon

bulunur.bu durumda da toplam model sayısı  1619=304 model

 

10.Düzgün olmayan proje alanlarında toplam model sayılarının bulunması

200 ’lik bir alanda, 1/4000 ölçekli fotoğraf çekildiğini boyuna bindirmenin %60,yan bindirmenin de %30 olduğunu varsayalım.Bu durumda toplam model sayısı ne kadardır?

(20) no lu bağıntıdan yararlanılabilir.7. problemde =23,7 ha olarak bulunmuştu,öyleyse

=F/=20000 ha / 23,7 ha =844 model

(Bir önceki problem için =7000 / 23,7 =296 model bulunmuştu)

UYARI :Proje alanı küçükse kolon sayısını ve her kolondaki model sayısını ayrı ayrı hesaplamak tavsiye edilir.

 

11.Fotoğraf ölçeklerinin ve yan bindirme oranlarının uçuş yönüne dik pafta genişliğine göre hesaplanması

Bir paftanın minimum modelle örtülebilmesi için,kimi durumlarda fotoğraf ölçeği ve yan bindirme oranı pafta boyutlarına göre seçilir.Söz gelimi,1/5000 ölçekli bir paftanın K-G kenarı 2780 m ise ve bu pafta D-B uçuşları ile elde edilecek fotoğraflarla,minimum modelle kapatılacaksa,(11) eşitliğinin

 

biçimi göz önünde tutulur.Kamera 15/23 ise , yan bindirme oranı da q=%25 alınarak

= 16115 16000

 

olarak alınır.Bu durumda yan bindirme oranı ise

q=1- = 0,245  24,5

elde edilir.yan bindirmenin herhangi bir değer olması olanaklıdır.Yeter ki,komşu kolon ile %10-15’lik bir ortak alan bulunsun.Pratikte yan bindirme oranı %20-30 arasında herhangi bir değer olabilir.

Bu durumda bir pafta acaba kaç modelle kapatılabilecektir?Modelin genişliği ile paftanın D-B kenarını karşılaştırmak gerekir.1/5000 ölçekli bir paftanın D-B kenarları, ’de 2065 m,  ise 2250 m dir.

Modelin genişliği =B=16000 . 0,23(1-0,60)=1472 m

2065/1472 m =1,4 model

2250/1472 m =1,5 model

Modelin boyu,uzun kenarı =paftanın K-G kenarı =2780 m

  1. Arazi engebelerinin bindirmelere olumsuz etkileri

Şekil.20 Engebeli arazide bindirmelerin değişimi

Arazinin engebeli olması durumunda tasarlanan bindirme oranlarında,şekil 20’de gösterildiği biçimde,değişiklikler oluşur.Arazinin engebesi,uçuş yüksekliğinin azalması yönünde,başka bir değişle fotoğraf ölçeğinin büyümesine neden olacak biçimde ise,ileri bindirme ve yan bindime oranları azalır (şekil 20,a,b).İleri bindirmenin %50’altına düşmesi,yada yan bindirmelerin ortadan kalkması,uçuş boşluğunun oluşmasına neden olur.

Şekil.20-b nin sol kenarındaki gibi ortalama arazi yüksekliğinin altında kalan alanlarda ise ölçek küçülür. Dolayısıyla fotoğraf daha geniş alanı kapatır. Bu durum, yüksek noktalara göre bindirme açısından daha az sorun yaratır.

Özellikle, geniş ve çok geniş açılı kameralarla çalışılırken yada büyük ölçekli fotoğraf çekimlerinde bu durumla karşılaşılır.

Farklı uçuş yüksekliklerinden oluşan paralel kolonların olması durumunda yan bindirmelerin özenle kontrol edilmesi gerekir.Engebeli alanlarda olabilirse daha fazla yan bindirme oranı ile çalışmak önerilebilir.İleri bindirmenin sorun olacağı durumlarda %80 boyuna bindirme düşünülebilir.

  1. Baz / yükseklik oranı için sayısal örnekler

Bindirme oranı arttıkça baz / yükseklik oranı nasıl bir duruma gelir?Yükseklik doğruluğu açısından %80 mi %60 mı boyuna bindirme oranı daha uygundur?Kamera olarak da acaba 30/23 lük kameramı,yoksa 15/23 lük kameramı daha duyarlı yükseklik üretmemizi sağlar?

(21) no lu eşitliğe göre  idi

%80 boyuna bindirme için      B/h =0,2 s/c

%60 boyuna bindirme için      B/h =0,4 s/c

olur.İkinci durumda B/h oranı iki kat daha büyük,öyleyse yükseklik duyarlılığı açısından daha iyi.

30/23 lük kamera için     B/h =

15/23 lük kamera için      B/h =

olur.Burada 15/23 lük kamera diğerine göre iki kat daha büyük  B/h oranı sağlamaktadır,o halde daha iyi.

 

14.Arka arkaya iki fotoğraf çekimi arasında geçen süre

1/5000 , 1/10000 , 1/20000 ölçekli fotoğrafların çekimi için,uçak hızı 150 km/saat , 200 km/saat , 250 km/saat olduğuna göre  sürelerini hesaplayınız.

(22) eşitliğine göre   =B/V   %60 boyuna bindirme için yukarıda verilen fotoğraf ölçekleri için baz uzaklıkları sıra ile 460 m,920 m,840 m dir.Uçak hızları da sıra ile 41,7 m/s , 55,6 m/s , 69,4 m/s dir.Bu sayılar ile aşağıdaki  değerleri bulunur.

V=150 km/saat       200 km/saat            250 km/saat

1/5000                       11,0 s                            8,3 s                         6,6 s

1/10000                     22,1                              16,5                          13,3

1/20000                     44,1                              33,1                           26,5

15.Görüntü yürümesinin bulunması

1/5000 , 1/10000 , 1/20000  ölçekli fotoğraf çekiminde uçak hızı saatte km cinsinden yine 150 , 200 , 250 olsun.Poz süreleri de 1/250,1/500 ve1/1000 saniye olarak düşünülsün.Her birisi için görüntü yürümesi ne kadardır?

(23) eşitliğine göre  ds= olduğundan verilen değerlere göre aşağıdaki rakamlar bulunur.Bir önceki problemde,uçağın km/saat birimindeki hızları m/s dönüştürülmüştü ve bunları sıra ile 41,7 , 55,6 , 69,4 m/s idi.

16.Kamera sarsıntısı nedeni ile oluşan görüntü yürümesi:

Fotoğraf çekimi sırasında izdüşüm merkezinde 0,01 radyanlık bir dönme hareketi yapmışsa,fotoğrafın orta noktası dolayında

0,01 . c . dt ,

fotoğrafın köşelerinde ise

0,01 . c .dt/T

kadarlık bir görüntü yürümesi oluşur. Dt=1/500 s ve c=15 cm olan bir kamerada fotoğrafın ortasında 3 , köşelerde ise 6 lük bir görüntü yürümesi oluşur.

  1. Kamera açıklığı

Bugün kullanılan kameraların fotoğraf boyutları 23 cm 23 cm dir.Bir önceki kuşak hava kameralarında ise fotoğraf boyutları 18 18 cm idi.odak uzaklıkları da 11,5 ve 21 cm idi.Bu kameralar hangi tür kameralardır?

Kameraların hangi tür kamera olduğunu anlamak için   kamera açıklığını bilmek gerekir.

tan.  =      =

tan.    =      =

dolayında olduğu için birinci kamera geniş açılı, dolayında olduğu için de ikinci kamera normal açılı bir kameradır.

  1. Eğik fotoğraflar da ölçek

olan fotoğraflar pratikte düşey fotoğraf olarak kabul edilir.Arazinin düz olduğu varsayılırsa,düşey fotoğraflarda maksimum ve minimum fotoğraf ölçekleri arasında ne kadarlık bir fark oluşur?

Maksimum minimum ölçek formülleri (28) ve (29) eşitliklerinde verilmiştir.Bu formüllerde   t= alınırsa

Maksimum ölçek

Minimum   ölçek

olur.geniş açılı kameralar için  , normal açılı kameralar içinde,3 alınırsa;

M=0,91846  ,    M=0,84357

elde edilir.Diğer bir durum   t=-50durumudur.Bu durumda da maksimum ve minimum ölçekler

M=1,07538          M=1,15643

bulunur.Öyleyse maksimum ölçek 1,15643,minimum ölçek ise 0,84357 dir.=c/h=1/20000 için bu ölçekler 1/17500 ve 1/23700 dür.normal açılı kameralarda ise bu ölçekler yaklaşık olarak 1/18400 ve 1/22100 dür. 

13.SORULAR

1.Düz bir alanın hava fotoğrafının yaklaşık ölçeği bulunmak isteniyor.Bunun için ilgili alanın 1/25000 ölçekli haritasından yararlanılarak aşağıdaki ölçüler yapılmıştır.

Haritada                      Hava fotoğrafında

12,2 cm                           185 mm

9,7cm                             153 mm

14,6 cm                           223 mm

 

Ortalama bir ölçek katsayısı () hesaplayınız.Üç uzunluktan hesaplanan ölçek katsayıları neden farklı çıkmaktadır?

2.Hava fotoğraflarının ölçekleri ile haritaların ölçeklerini çeşitli açılardan karşılaştırarak benzerliklerini ve farklılıklarını belirtiniz.

3.Arazideki yükseklik farkları bir hava fotoğrafının ölçeğini nasıl etkiler?Bir şekil çizerek ve gerekli bağıntıyı çıkararak gösteriniz.

4.Denizden yüksekliği 150 m olan düz bir alanın 1/8000 ölçekli hava fotoğrafları çekilecektir.Fotoğraf çekiminde 21/23 lük bir kamera kullanılacaktır.Denizden ve araziden itibaren uçuş yüksekliklerini hesaplayınız.

5.Bir fotogrametri kurumundaki kameralar 30/23,21/23 ve 15/23 lük kameralardır.Fotoğraf çekiminde kullanılan Dorni uçağının tavanı ise 7500 m dir.Denizden yüksekliği 3000 m olan bir proje alnında olabildiğince küçük ölçekli fotoğraflar çekilmek istenmektedir.Çekilebilecek minimum fotoğraf ölçeği ne kadardır?

6.Yörünge yüksekliği 296 km olan bir uzay mekiğinde bulunan geniş formatlı bir kameradan çekilen fotoğrafların ölçeği ve bir fotoğrafın kapattığı alana bulunuz. LFC :30,5/23

7.Denizden yüksekliği 450 m olan bir alanda denizden itibaren 4250 m den çekilen fotoğrafların ölçeğine ve bir fotoğrafın arazide kaç  lik bir alan kapattığını bulunuz.Kamera 8,5/

8.Harita yapmak amacı ile bir proje alanında hava fotoğrafları çekilecektir.Bu alan seri olarak fotoğraflarla nasıl kapatılır?Fotoğraflar arasında ortak alan bulunurmu?Neden? 

9.hava fotogrametrisi ile ilgili şu terimleri tanımlayınız:

Bindirme alanı,bindirme oranı,yan bindirme,kolon,kolonlar arası uzaklık,baz uzaklığı

10.B=.s(1-p) eşitliğindeki semboller neyi göstermektedir?Bir şekil çizerek bu bağıntıyı çıkarınız.

11.30/23 lük bir kamera ile %60 boyuna bindirmeli ve 1/6000 ölçekli hava fotoğrafları çekilecektir.Baz uzaklığını bulunuz. 

12.3000 km uzunluğundaki bir sahilin,15/23’lük kamera ile 1/30000 ölçekli hava fotoğrafları çekilecektir.Kıyıların korunması amacı ile çekilecek bu fotoğrafların ileri bindirmesi %25 olacaktır.Baz uzaklığını,çekilecek fotoğraf sayısını bulunuz.Rulo filmlerin uzunluğu 100 m olduğuna göre bu çalışma için kaç rulo film gereklidir?

13.Yol geçkisi etüdü için yaklaşık 90 km uzunluğundaki bir aklanın 1/12000 ölçekli hava fotoğrafları çekilecektir.15/23 lük bir kamera ile %60 boyuna bindirmeli çekim yapılacaktır.Arazinin denizden ortalama yüksekliği 850 m dir.Uçağın hızı ise 180 km/saat.Deniz yüzeyinden uçuş yüksekliğini,baz uzaklığını,fotoğraf ve model sayılarını,baz/yükseklik oranını,iki fotoğraf çekimi arsında geçen  süresini hesaplayınız. 

14.A=.s(1-q) eşitliğindeki semboller neleri göstermektedir.Bir şekil çizerek bu bağıntıyı çıkarınız.

15.Net model alanı ne demektir?15/23’lük bir kamera ile ,%60 boyuna,%20 enine bindirmeli çekim durumunda ve 1/40000 ölçekli fotoğraflar ile oluşacak net model alanını hesaplayınız.1/25000 ölçekli bir pafta bu durumda kaç modelle kapatılabilir?

16.1/5000 ölçekli ortofoto üretmek amacı ile 2500 kmlik bir proje alanında 1/20000 ölçekli fotoğraflar çekilecektir.Boyuna bindirme %60, yan bindirme oranı da %25 tir.Net model alanını,model sayısını bulunuz.proje alanının yaklaşık kare biçimli olduğunu varsayarak fotoğraf sayısını hesaplayınız.

17.Ortak görüntüleri çakıştırıldıktan sonra bir fotoğraf çiftinin durumu yandaki şekilde gösterilmiştir. Fotoğraf ölçeği 1/14000 dir.

Fotoğraf bazını, arazideki baz uzaklığını, bu fotoğraf çiftinin boyuna bindirme oranını bulunuz.

  1. Yan yana iki kolondaki iki fotoğrafın ortak görüntüleri çakıştırıldığında yandaki şekilde görülen durum ortaya çıkmaktadır. Fotoğraf ölçeği 1/17500 dür.

Kolonlar arası uzaklık bu durumda ne kadardır? Yan bindirme oranı ne kadardır?

  1. 1/1000 ölçekli bir paftanın yaklaşık 37,5 ha olduğu varsayılır. 1/4500 ölçekli fotoğraflarla ve %30 yan bindirme ile net model alanını hesaplayarak; 500 paftalık bir alanın yaklaşık kaç modelle kapatılabileceğini söyleyiniz.
  1. Boyutları 695m540m olan, 1/1000 ölçekli paftaların minimum modelle kapatılması için, uçuş eksenlerinin pafta orta eksenleri ile çakıştırıldığı düşünülsün. Yan bindirme oranı %25 dolayında olacak şekilde, sonu iki sıfırla biten bir fotoğraf ölçeği bulunuz. Bu durumda yan bindirmenin gerçekleşen durumu ne kadardır? İrdelemeyi her iki durum içinde, D-B ve K-G için yapınız.

(Yanıtlar: D-B, 1/4000, q=%24.5 ; K-G , 1/3100, q=%24.3)

  1. Baz/yükseklik oranı ile ilgili bağıntıyı çıkarınız. Bu oranın önemini açıklayınız. Çok geniş açılı kameralarla, %60 boyuna bindirme durumunda bu oranın yaklaşık 1 dolayında olduğunu gösteriniz.
  1. Görüntü (resim) yürümesini hesaplamamızı sağlayan matematik bağıntıyı çıkarınız. Fotoğraf ölçeği 1/8000 , poz süresi 1/500 s ve uçak hızı da 250km/saat olması durumunda bu yürümenin miktarı kaç mikrondur?
  1. Çekilecek fotoğrafın ölçeği, görüntü yürümesinin en fazla 10 mikron olacağına göre saptanması istenmektedir. Uçağın minimum hızı 200km/saat olabileceğine göre, 1/500,1/1000 saniyelik poz süreleri ile çekilebilecek fotoğrafların maksimum ölçeklerini bulunuz
  1. Uçuş ekibi ve uçuş donanımı hakkında özet bilgi veriniz. Son yıllarda uçuş ekiplerinin GPS donanımlarından nasıl yararlandıklarını açıklayınız.
  1. Hava kameralarında açıklık ne demektir? Buna göre nasıl sınıflandırılır? Her tür kameranın üstünlüklerini ve sakıncalarını sıralayınız.

 
BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.