Drenaj nedir ? Nasıl yapılır ?
Karayolu drenajı
- Yüzeysel drenaj yapıları
- Yüzeyaltı drenaj yapıları
olmak üzere iki farklı şekilde tasarlanmaktatır.
Yüzeysel drenaj tasarımı, yol tasarımının önemli bir aşaması olup, yağmur sularının yola zarar vermeden uzaklaştırılması amacıyla yapılır. Yüzeysel yağmur sularının yola verdiği hasarlar aşağıda belirtilmektedir;
- Yüzeysel yağmur sularının kaplama üzerinden dren edilmediği takdirde trafiğin yavaşlamasına, hidroplan etkisi ile trafik kazalarının artmasına ve su sıçratma ile görüş kaybına,
- Yüzeysel yağmur sularının yol gövdesine girmesi önlenemediği takdirde temel/alttemel tabakaları ile dolguların kayma mukavemetinin azalmasına ve kaplamanın daha çabuk bozulmasına,
- Yüzeysel yağmur sularının dolgu kesimlerinde dere yataklarındaki suyun engellenmesi halinde suyun yol gövdesinden aşmasına veya yolun kapanmasına neden olmaktadır.
Yolun yanal eğimi ile yüzeysel sular yol dışına dren edilebilse de yollarda boyuna eğimin minimum % 0,30 ila %0,50 olmasına çalışılarak teker izi oluklarında biriken suların dren edilmesi sağlanmalıdır. Yüzeysel yağmur sularının yol gövdesine girmesi veya uzaklaştırılması yol hendekleri ile, dere yataklarından gelen suların yol gövdesinin altından geçirilmesi ise menfezler ile sağlanmalıdır. Yağmur sularının yola zarar vermeden uzaklaştırılması için gerekli yerlerde ve boyutlarda yüzeysel drenaj yapıları tasarlanmalıdır.
Karayolu yüzeyaltı drenaj yapıları, yeraltı su seviyesini kontrol etmek amacıyla uygun tip ve boyutta tasarlanmaktadır.
6.1. YÜZEYSEL DRENAJ TASARIMININ ESASLARI
Yüzeysel yağmur sularının yola zarar vermesini önlemek amacıyla aşağıda belirtilen drenaj yapıları tasarlanmaktadır.
- Dren hendekleri
- Menfezler
- Bordür ve düşüm olukları
- Kollektörler.
Belirli bir miktar yağışın veya daha fazlasının ortalama tekerrür aralığı (T) kullanılarak, standart olasılık teorisine göre Formül 6.1 ile hesaplanan taşkın olasılıkları Tablo 6.1 de verilmektedir.
P = 1– (1 – 1/T)N (6.1)
P : T yıllık frekans peryodunda n yıllık yağış şiddetinin (In) N yılda aşılma olasılığı veya taşkın riski
T : Frekans peryodu veya ortalama tekerrür aralığı, (yıl)
N : Gözönüne alınan yıl veya risk aralığı yada yapının ekonomik ömrü , (yıl)
1/T : T yıllık frekans peryodunda tahmin edilen yağış şiddetinin aşılma riski
1–1/T : T yıllık frekans peryodunda tahmin edilen yağış şiddetinin aşılmama riski
Tablo 6.1 – Tasarım Ömrü İçinde Taşkın Olma Olasılığı
Tablo 6.1’ e göre ekonomik ömrü 75 yıl olan bir yolun n yıllık yağış şiddetinden daha fazla taşkın olma olasılığı aşağıdaki gibi bulunur.
I100 ’den daha fazla taşkın olasılığı P100 = 0,53 veya %53
I75 ’den daha fazla taşkın olasılığı P75 = 0,63 veya %63
I50 ’den daha fazla taşkın olasılığı P50 = 0,78 veya %78
I25 ’den daha fazla taşkın olasılığı P25 = 0,95 veya %95
I10 ’den daha fazla taşkın olasılığı P10 = 1,00 veya %100
Drenaj sistemi elemanlarının tasarımında kullanılacak taşkın tekerrür aralıkları Tablo 6.2’de verilmiştir.
Tablo 6.2 – Drenaj Elemanlarının Taşkın Tekerrür Aralıkları
Drenaj Elemanı Taşkın Tekerrür Aralığı
Refüj, Kenar, Kafa, Topuk Hendekleri
Palye Hendekleri
Kademeli Hendekler
Özel Hendekler
Toplayıcı Borular (Kollektörler)
Enine Deşarj Yapıları
Asfalt Bordür ve Düşük Olukları
Şütler (Kolektöre Deşarj Durumunda)
Şütler (Menfeze Deşarj Durumunda)
Menfezler (Projelendirme için)
Menfezler (Kontrol için)
Menfezler (Taşkın Alanının Önemine göre)
Menfez Giriş ve Çıkış Yapıları
Köprüler
In yağış şiddetinde, yolun geçtiği en yakın meteoroloji istasyonunun verilerine dayalı olarak Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Frekans-Yağış Süresi-Yağış Frekansı abaklarının en son baskısı esas alınacaktır. Not : Taşkın debisinin tayininde belirtilen T süreleri gerektiğinde mühendis tarafından değiştirilebilecektir.